तत्वज्ञान म्हणजे काय
तत्वज्ञान म्हणजे काय

तत्वज्ञान म्हणजे काय? – Tatvadnyan Mhanje Kay

“तत्वज्ञान” हा शब्द ऐतिहासिकदृष्ट्या “ज्ञान आणि शहाणपणाचा प्रेमी” असा अर्थ ठेवतो. ग्रिक शब्द “फिलोसोफिया” पासून बनलेला हा शब्द अस्तित्वाच्या मुळभूत प्रश्नांच्या अभ्यासाचा आणि त्या प्रश्नांची उत्तरे शोधण्याच्या प्रक्रियेचा उल्लेख करतो. हे प्रश्न विविध विषयांचा समावेश करतात, जसे की:

  • अस्तित्व: जग आणि आपण कसे अस्तित्वात आलो? इथे काय अस्तित्वात आहे?
  • ज्ञान: आपण कसे काय जाणतो? ज्ञानाची मर्यादा काय आहे?
  • नैतिकता: आपण काय करावे आणि काय करू नये? चांगले आणि वाई वळ काय?
  • मन: स्वतःचा अर्थ आपण कसा करायचा? मन कसे कार्य करते?
  • भाषा: आपण कसे संवाद साधतो? भाषा कशी अर्थ निर्माण करते?
  • सौंदर्य: सौंदर्य काय आहे? कला काय आहे?

तत्वज्ञान हे अनुभवजन्य विज्ञान नाही, सैद्धांतिक विज्ञान आहे. म्हणजेच, प्रयोगशाळेत किंवा निरीक्षणाद्वारे तथ्ये संकलित करून सिद्धांतांची निर्मिती केली जात नाही. तर, तर्कविद्या, युक्तिवाद आणि चर्चेद्वारे विचारांची चिकित्सा आणि विश्लेषण करून सिद्धांतांची निर्मिती केली जाते. तत्वज्ञानी हे जगाला समजून घेण्याच्या प्रयत्नात वेगवेगळ्या दृष्टिकोनांचा विचार करतात, विविध तर्क व युक्तिवाद वापरतात आणि आपल्या मनांच्या मर्यादा ओळखून व त्यांवर मात करण्याचा प्रयत्न करतात.

तत्वज्ञान हा दीर्घ आणि समृद्ध इतिहास असलेला विषय आहे. प्राचीन ग्रीक, भारतीय आणि चिनी सभ्यतांपासून ते आधुनिक जगातल्या विविध विचारप्रवाह आणि तत्वचिंतकांपर्यंत तत्वज्ञान अनेक रूपांतर घेतले आहेत. त्यामुळे तत्वज्ञान हा विविध विचारांचं एक संग्रहालय आहे. यातून नवनवीन प्रश्न उपस्थित होतात, नवीन दृष्टिकोन विकसित होतात आणि मानवी अस्तित्वाच्या समजुतीत वाढ होते.

तत्वज्ञान फक्त विचार करण्याचाच नाही तर असे करण्याचा एक विशिष्ट मार्ग आहे. तो स्वतःच्या पूर्वग्रहित कल्पनांचे परीक्षण करणे, विविध दृष्टिकोनांचा खुला विचार ठेवणे आणि मागणीवर सतत राहणे यावर भर देतो. यामुळे तत्वज्ञान आपल्या विचारण्याची गुणवत्ता वाढवू शकतो, समस्या सोडवण्याचे कौशल्य सुधारू शकतो आणि जगाला अधिक अर्थपूर्ण पद्धतीने समजून घेण्यास मदत करू शकतो.

जर तुम्हाला तत्वज्ञानाबद्दल अधिक जाणून घ्यायचे असेल, तर मी तुम्हाला काही पुस्तक किंवा लेखांची नाव सुचवू शकतो, तत्वज्ञानाच्या वेगवेगळ्या शाखांची माहिती देऊ शकतो किंवा तुमच्या विशिष्ट प्रश्नांची उत्तरे देण्याचा प्रयत्न करू शकतो.

भारतीय तत्त्वज्ञानाचा पाया कोणाला म्हटले जाते

भारतीय तत्त्वज्ञानाचा पाया वेदांमध्ये मानला जातो. वेद हे प्राचीन हिंदू धर्मातील धार्मिक ग्रंथ आहेत. वेदांमध्ये जगाच्या उत्पत्ती, मानवी अस्तित्वाच्या अर्थ आणि नैतिकतेबद्दल मूलभूत तत्त्वज्ञानी विचार मांडलेले आहेत.

वेदांमध्ये चार वेगवेगळ्या विभागांचा समावेश होतो:

  • ऋग्वेद: हे वेदांमधील सर्वात जुने विभाग आहे. या विभागात देवतांचे स्तवन आणि प्रार्थना आहेत.
  • यजुर्वेद: हे वेदांमधील दुसरा विभाग आहे. या विभागात यज्ञ आणि धार्मिक विधींचा समावेश आहे.
  • सामवेद: हे वेदांमधील तिसरा विभाग आहे. या विभागात गाणी आणि मंत्र आहेत.
  • अथर्ववेद: हे वेदांमधील चौथा विभाग आहे. या विभागात औषधे, जादू आणि भविष्यवाणी यासारख्या विषयांचा समावेश आहे.

वेदांमध्ये मांडलेले तत्त्वज्ञान हे भारतीय तत्त्वज्ञानाच्या सर्व शाखांच्या आधारभूत आहे. उदाहरणार्थ, हिंदू तत्त्वज्ञानातील चार प्रमुख शाखांमध्ये (सांख्य, योग, न्याय आणि वैशेषिक) वेदांमधील तत्त्वज्ञानाचे प्रतिबिंब दिसून येते.

वेदांव्यतिरिक्त, भारतीय तत्त्वज्ञानाच्या विकासात इतरही अनेक ग्रंथांचा आणि तत्वचिंतकांचा वाटा आहे. उदाहरणार्थ, बौद्ध धर्म आणि जैन धर्माच्या उदयानंतर, या धर्मांच्या ग्रंथांमध्ये देखील भारतीय तत्त्वज्ञानाच्या महत्त्वाच्या संकल्पनांचा समावेश करण्यात आला.

त्यामुळे, भारतीय तत्त्वज्ञानाचा पाया वेदांमध्ये मानला जातो, परंतु त्याच्या विकासात इतरही अनेक ग्रंथांचा आणि तत्वचिंतकांचा वाटा आहे.

तत्वज्ञान म्हणजे काय? – Tatvadnyan Mhanje Kay

पुढे वाचा:

Leave a Reply